Neplodnost je jedan od primjera gdje naizgled jednostavno pitanje nema jednostavan odgovor. Kada trudnoća ne nastane, prvo pitanje koje parovi postavljaju jeste zašto? Međutim, savremena medicina pokazuje da se odgovor često ne nalazi samo u onome što možemo vidjeti osnovnim analizama, već i u složenim procesima koji se odvijaju na nivou ćelije i genetskog materijala.
Prema podacima Svjetske zdravstvene organizacije, približno jedna od šest osoba u svijetu suočava se sa problemom neplodnosti tokom života. Ovaj podatak pokazuje da ne govorimo o rijetkom problemu pojedinaca, već o izazovu koji ima širi društveni i zdravstveni značaj.
Tokom doktorskog istraživanja iz oblasti genetike i bioinženjeringa bavila sam se muškom neplodnošću, posebno fragmentacijom DNK spermatozoida to jeste oštećenjima genetskog materijala koji spermatozoid nosi.
Na prvi pogled može izgledati da je za procjenu muške plodnosti dovoljno pogledati broj spermatozoida, njihovu pokretljivost i oblik. Međutim, spermatozoid nije samo ćelija koja treba da dođe do jajne ćelije. On nosi polovinu genetskog materijala budućeg embriona te zbog toga kvalitet tog genetskog materijala ima važnu ulogu u procesu oplodnje i ranom razvoju embriona.
Upravo tu dolazimo do problema koji često ostaje nevidljiv. Muškarac može imati relativno uredan osnovni nalaz sperme, a ipak imati povećan nivo oštećenja DNK spermatozoida. Takve promjene ne mogu se uvijek otkriti klasičnim analizama, zbog čega su dodatna genetska istraživanja postala važan dio savremene reproduktivne medicine.
Na oštećenje DNK spermatozoida mogu uticati različiti faktori: oksidativni stres, pušenje, gojaznost, hronični stres, način života, izloženost određenim faktorima iz okoliša, ali i prirodni procesi starenja. To ne znači da jedan faktor automatski uzrokuje problem, ali nam nauka pokazuje da reproduktivno zdravlje treba posmatrati mnogo šire nego ranije.
Poseban izazov jeste što se o muškoj neplodnosti i dalje nedovoljno govori. Društveno se često stvara pogrešna slika da je problem uglavnom vezan za ženu, dok se muški faktor zanemaruje. Posljedica toga je da mnogi parovi do dijagnoze dolaze tek nakon dugog perioda pokušavanja i emocionalnog opterećenja.
Zato budućnost zdravstvenih politika mora biti usmjerena prema prevenciji. Edukacija mladih o reproduktivnom zdravlju, pravovremeni pregledi, podrška istraživanjima i povezivanje nauke sa zdravstvenim sistemom mogu pomoći da probleme prepoznamo ranije.
Kao naučnica, kroz istraživanje sam naučila jednu važnu lekciju a to jeste da veliki problemi često imaju svoje početke mnogo prije nego što postanu vidljivi. Isto važi i za društvo, ako želimo govoriti o demografskoj budućnosti Bosne i Hercegovine, moramo govoriti i o zdravlju ljudi koji će tu budućnost stvarati.
Nauka ne smije ostati zatvorena u laboratoriji. Njena svrha je da znanje pretvori u bolje odluke i kvalitetniji život ljudi.
Autor: Dr. sc. Halida Avdihodžić
Bilješka o autoru: Dr. sc. Halida Avdihodžić doktorica je genetike i bioinženjeringa. Doktorirala je na temu muške neplodnosti, istražujući fragmentaciju DNK spermatozoida i njen uticaj na reproduktivno zdravlje i ishode asistirane reprodukcije. Profesionalnu karijeru gradila je kroz naučno-istraživački rad i rad u oblasti asistirane reprodukcije, a danas je angažovana u privatnom sektoru, gdje učestvuje u razvoju i upravljanju porodičnom kompanijom. Područja njenog interesovanja obuhvataju genetiku, reproduktivnu medicinu, privredu, inovacije i javne politike. Vjeruje da održiv razvoj društva počiva na povezivanju nauke, privrede i institucija te na donošenju odluka zasnovanih na znanju, istraživanjima i dugoročnom planiranju.
